منتقل مىگردد . همچنين جده داراى هشتصد منبع آب در داخل و خارج شهر است كه از آب باران پر شده و در موسم حج ، به حجاج فروخته مىشود . ليكن هم اكنون اين مخزن‌ها خالى بوده و آب شهر از چشمه‌اى در خارج جده و در فاصله دو ساعت و نيم با آن ، كه از راه كانال زيرزمينى انتقال مىيابد ، تأمين مىگردد . اين كانال را « عثمان نورى پاشا » ، والى نيكوكار سابق مكه احداث كرده است . در خارج از شهر ، چاههاى متعددى نيز احداث شده كه با دستگاههاى مكنده ، آب آن را خارج مىكنند ، اين آبها گاه بسيار گوارا و گاهى داراى مزهء شورى است . كاروان محمل ، آب نوشيدنى خود را توسط سقاهاى اجير جده ، از گواراترين چشمه‌ها تهيه مىكند ، همچنين در نزديكى اردوگاه محمل ، مخزن‌هاى پر از آبى وجود دارد كه در هنگام نياز از آن استفاده مىشود . در شهر جده دو مجلس وجود دارد ؛ يكى « مجلس ولايتى » كه اعضاى آن را شهروندان تشكيل مىدهند ، و ديگرى « مجلس احكام » است كه در آن يك قاضى شرع نيز وجود دارد . همه ساكنان شهر به كشيدن سيگار و تنباكو علاقه داشته و چاى و قهوه فراوانى مىنوشند و بر روى گور مردگان خود قطعات سنگى سياه به نشانهء طلب آمرزش مردگان خود قرار مىدهند . جمعيت جده ساكنان اين شهر از تيره‌هاى گوناگون تشكيل گرديده كه در آن مكى ، يمنى ، حضرموتى ، هندى ، ترك ، مصرى و قصيرى ديده مىشوند . جمعيت شهر حدود بيست و پنج هزار نفر بوده كه اين تعداد در موسم حج به 50 تا 60 هزار نفر رسيده و ساليانه در حدود 120 هزار حاجى از اين شهر عبور مىكنند . تجارت جدّه اين شهر ، بندر بازرگانى مكه و به عبارتى مهمترين بندر حجاز به شمار مىآيد .